|
 |
|
ความหมาย
วันฉัตรมงคล หมายถึงวันมงคลดิถีคล้ายวันที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงรับนพปฎลมหาเศวตฉัตรและเครื่องราชกกุธภัณฑ์อันมีพระมหาพิชัยมงกุฎเป็นปฐมแห่งการบรมราชาภิเษก
ความเป็นมา ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ ๕ มีเพิ่มการพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้าอาลักษณ์อ่านคำประกาศ ยิงปืนใหญ่เฉลิมพระเกียรติ ชุมนุมถวายบังคมพระบรมรูปสมเด็จพระบูรพมหากษัตริยธิราช เวียนเทียนสมโภชเครื่องราชกกุธภัณฑ์ ครั้งรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖การพระราชพิธีฉัตรมงคลได้เพิ่มการพระราชกุศลทักษิณานุปทาน ซึ่งเป็นการบำเพ็ญพระราชกุศลสนองพระมหากรุณาธิคุณสมเด็จพระบูรพ-มหากษัตริยาธิราช ตอน ๑ พระราชพิธีฉัตรมงคลซึ่งเป็นการเฉลิมฉลองที่ได้บรมราชาภิเษกอีกตอน ๑ พระราชกุศลทักษิณานุปทานและพระราชพิธีฉัตรมงคลในปัจจุบันได้จัดพระราชพิธีอนุโลมพระราชพิธี ดังกล่าวนี้
พระราชกุศลทักษิณานุปทาน วันที่ ๓ พฤษภาคม เวลา ๑๖ นาฬิกา ๓๐ นาที พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถเสด็จพระราชดำเนินโดยรถยนต์พระที่นั่งจากพระตำหนักจิตรลดารโหฐานพระราชวังดุสิต ไปยังพระบรมมหาราชวัง เสด็จฯ เข้าสู่ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงจุดธูปเทียนเครื่องมนัสการบูชาพระพุทธรูปสำคัญประจำพระชนมวารคู่พระบรมอัฐิที่หน้าพระที่นั่งบุษบกมาลาทรงกราบแล้วเสด็จฯไปที่หน้าพระแท่นนพปฎลมหาเศวตฉัตร พระบาทสมเด็จพระ-เจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถทรงจุดธูปเทียนเครื่องทองน้อยและเครื่องราชสักการะทรงกราบถวายบังคมพระบรมอัฐิ ประทับพระราชอาสน์ เจ้าหน้าที่กองศาสนูปถัมภ์ กรมการศาสนา อาราธนาศีลพระสงฆ์ ๒๒ รูป สวดพระพุทธมนต์ การพระราชกุศลทักษิณานุปทาน จบ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงจุดธูปเทียนดูหนังสือเทศน์พระราชทานให้เจ้าพนักงานพระราชพิธีเชิญไปปักที่จงกลธรรมมาสน์เทศน์ แล้วประทับพระราชอาสน์ เจ้าหน้าที่กองศาสนูปถัมภ์ กรมการศาสนาอาราธนาธรรม พระราชา-คณะถวายศีลและถวายพระธรรมเทศนากัณฑ์ ๑ จบ พระบาทสมเด็จ พระเจ้าอยู่หัว เสด็จฯไปทรงประเคนเครื่องไทยธรรมกัณฑ์เทศน์ แล้วเจ้าพนักงานนิมนต์พระสงฆ์ที่สวดพระพุทธมนต์ไปนั่งอาสนสงฆ์ สำหรับสดังปกรณ์และลาดพระภูษาโยงจากที่ประดิษฐานพระโกศพระบรมอัฐิไปยังอาสนสงฆ์ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จฯ ไปทรงทอดผ้าไตรถวายพระสงฆ์รวมทั้งพระถวายพระธรรมเทศนาด้วยเป็น ๒๓ รูป พระสงฆ์ทั้งหมดสดับปกรณ์พระบรมอัฐิ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงหลั่งทักษิโณทก พระสงฆ์ถวายอนุโมทนาถวายอดิเรก ถวายพระพรลา ออกจากพระที่นั่ง พระบาทสมเด็จ-พระเจ้าอยู่หัวเสด็จฯ ไปทรงกราบพระพุทธรูปที่หน้าพระที่นั่งบุษบก-มาลา แล้วพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด้จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถ ทรงกราบพระบรมอัฐิที่หน้าพระแท่นนพปฎล-มหาเศวตฉัตร เสด็จพระราชดำเนินกลับ เป็นเสร็จการพระราชกุศลทักษิณานุปทานตอนหนึ่ง งานวันนี้แต่งเครื่องแบบครึ่งยศ
พระราชพิธีฉัตรมงคล วันที่ ๔ พฤษภาคม เวลา ๑๖ นาฬิกา ๓๐ นาที พระบาท-สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถเสด็จพระราชดำเนินโดยรถยนต์พระที่นั่งจากพระตำหนักจิตรลดารโหฐานพระราชวังดุสิต ไปยังพระบรมมหาราชวัง เสด็จฯ ขึ้นทางบันไดเกยพระที่นั่งพิมานรัตยาแล้วเสด็จออกพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จฯ ไปจุดธูปเทียนเครื่องนมัสการพระพุทธปฏิมาชัยวัฒน์ที่หน้าพระแท่นมุก แล้วประทับพระราชอาสน์ เจ้าหน้าที่กองศาสนูปถัมภ์ กรมการศาสนาอาราธนาศีล สมเด็จพระสังฆราชถวายศีล พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว จบแล้ว เสด็จฯ ไปทรงจุดธูปเทียนเครื่องทองน้อยที่หน้าพระแท่นนพปฏบมหาเศวตฉัตรบูชาเทพยดารักษาพระมหาเศวตฉัตรและเครื่องราชกกุธภัณฑ์ แล้วหัวหน้าพราหมณ์อ่านประกาศพระราชพิธีฉัตรมงคล เมื่อหัวหน้าพราหมณ์อ่านประกาศพระราชพิธีฉัตรมงคลจบพระสงฆ์ ๒๐ รูป มีสมเด็จพระสังฆราชเป็นประธานเจริญรพระพุทธมนต์ จบ ถวายอดิเรก ถวายพระพรลา ออกจากพระที่นั่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จฯ ไปทรงกราบพระพุทธปฏิมาชัยวัฒน์ที่หน้าพระแท่นมุก แล้วเสด็จพระราชดำเนินออกจากพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาททางบันไดมุขเหนือผ่านผู้ที่มาเฝ้าฯเสด็จพระราชดำเนินกลับ แต่งกายเครื่องแบบครึ่งยศ วันที่ ๕ พฤษภาคม วันนี้เป็นมงคลดิถีคล้ายวันที่ได้ทรงรับนพปฏบมหาเศวตฉัตรและเครื่องราชกกุธภัณฑ์ อันมีพระมหามงกุฎเป็นปฐมแห่งการบรมราชาภิเษก จึงกำหนดการพระราชพิธีที่พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทเช่นวันก่อน แต่ตั้งโต๊ะเครื่องบายศรีสำรับใหญ่ สำหรับเวียนเทียนสมโภชพระมหาเศวตฉัตร เครื่องเบญจราชกกุธภัณฑ์ และองค์สมเด็จพระมหากษัตริย์ที่ได้เสวยราชสมบัติมาบรรจบในมงคลดิถีวันบรมราชาภิเษก เวลา ๑๐ นาฬิกา ๓๐ นาที พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินโดยรถยนต์พระที่นั่งจากพระตำหนักจิตรลดารโหฐานพระราชวังดุสิตไปยังพระบรมมหาราชวัง เสด็จขึ้นทางบันไดเกยพระที่นั่ง พิมานรัตยา เสด็จออกพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จฯ ไปทรงจุดธูปเทียนเครื่องนมัสการบูชาพระพุทธปฏิมาชัยวัฒน์ที่หน้าพระแท่นมุก ทรงกราบ ประทับพระ-ราชอาสน์ เจ้าหน้าที่กองศาสนูปถัมภ์ กรมการศาสนา อาราธนาศีล สมเด็จพระสังฆราชถวายศีลและถวายพระพร พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงประเคนภัตตาหารแด่สมเด็จพระสังฆราชนอกนั้นทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระราชวงศ์ ทรงประเคนแต่พระสงฆ์ตามลำดับเมื่อพระสงฆ์ที่เจริญพระพุทธมนต์ แต่วันก่อนรับพระราชทานฉันเสร็จแล้ว พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จฯไปทรงประเคนจตุปัจจัยแทนเครื่องไทยธรรมแด่สมเด็จพระสังฆราชและสมเด็จพระราชาคณะแล้วทรงยืนประเคนพระสงฆ์ซึ่งต่ำกว่าพระราชาคณะจนครบ ๒๐ รูป แล้วประทับพระราชอาสน์ ทรงหลั่งทักษิโณทก พระสงฆ์ถวายอนุโมทนา ถวายอดิเรก ถวายพระพรลาออกจากพระที่นั่ง ราชประเพณีแต่เดิมมีอ่านฉันท์กล่อมพระมหา-เศวตฉัตร ศิลปินขับไม้ประกอบซอสามสาย ได้งดไปตั้งแต่เปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. ๒๔๗๕ เจ้าพนักงานปูลาดผ้าแดงเตรียมการเวียนเทียนแล้ว พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จฯ ไปทรงจุดธูปเทียนเครื่องทองน้อยที่หน้าพระแท่นนพปฎลมหาเศวตฉัตรสักการะเทพยดาที่รักษาพระมหาเศวตฉัตร เครื่องราชกกุธภัณฑ์ แล้วประทับพระราชอาสน์ เจ้าหน้าที่ กรมวังกราบทูลเชิญพระบรมวงศานุวงศ์ องคมนตรี นายกรัฐมนตรี ประธานรัฐสภา ประธานศาลฎีกา ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ฝ่ายทหารและพลเรือนไปยืนเฝ้าฯรายล้อมตามแนวผ้าแดง หลังพระราชอาสน์ มีสมุหราชองครักษ์ เลขาธิการพระราชวังราชเลขาธิการ ต่อไปเป็น แนวพระบรมวงศานุวงศ์ พร้อมแล้วหัวหน้าพราหมณ์เบิกแว่น โหรหลวงรับแว่นส่งให้ข้าราชการที่ยืนเรียงตามลำดับรับแว่นเวียนเทียนสมโภช ขณะนั้นพนักงานประโคมฆ้องชัย สังข์แตร ปี่พาทย ์พราหมณ์เป่าสังข์ ภูษามาลาแกว่งบัณเฑาะว์ เมื่อเวียนเทียนครบ๓ รอบแล้ว หัวหน้าพราหมณ์รวบเทียนโบกควันถวาย แล้วถวายความเคารพไปเจิมนพปฎลมหาเศวตฉัตร แล้วเสด็จฯ ไปทรงกราบพระพุทธปฏิมาชัยวัฒน์ที่หน้าพระแท่นมุก พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถเสด็จออกจากพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาททางบันไดมุขเหนือไปประทับรถยนต์พระที่นั่งเสด็จพระราชดำเนินกลับ อนึ่ง ในวันนี้ซึ่งเป็นดิถีคล้ายวันบรมราชาภิเษก เวลาเที่ยงวันทหารบก ทหารเรือ ยิงปืนใหญ่เฉลิมพระเกียรติฝ่ายละ ๒๑ นัด กลับไป |